Koffie?

Een Nederlandse geschiedenis in keramiek.

Het nationale Keramiekmuseum Princessehof presenteert van 10 oktober 2026 t/m 29 augustus 2027 een grote tentoonstelling over koffie. Nederland staat nog altijd hoog in de ranglijsten van meest koffie consumerende inwoners ter wereld. In Koffie? wordt gereflecteerd op de rol van Nederland in de geschiedenis van de populaire drank. Tientallen koffiepotten, kraantjeskannen, mokken en serviezen nemen je mee op een reis van wereldwijde handel en uitwisseling.

Van Max Havelaar tot koninklijk servies
De tentoonstelling laat zien hoe koffie symbool staat voor gezelligheid, troost en samenzijn, maar dat de koffiegeschiedenis tegelijk onlosmakelijk verbonden met kolonialisme en uitbuiting. Keramiek vormt, als stille getuige van deze geschiedenis, de rode draad. Voor de expositie worden de mooiste stukken uit de porseleinkast gehaald: van een Japanse kraantjeskan uit de 18de eeuw en Dutch Design tot een zwierige Rococo koffiepot van Delfts aardwerk. Andere bijzondere bruiklenen zijn een nog ongecensureerde druk van Multatuli's Max Havelaar, verschillende koninklijke stukken (zoals het reiskoetsservies van Koning Willem I uit 1800) en een espressomachine van keramiek door Koos Buster. Maar er zijn ook persoonlijke objecten te zien, variërend van een Ethiopische Jebena tot een bijeengespaard reiskoffiepotje. De voorwerpen en bijzondere verhalen weerspiegelen de verwevenheid tussen Europa, Azië, het Caribisch gebied, de Arabische wereld en het Afrikaanse continent, en laten zien hoe Nederland uitgroeide tot een echt koffieland met uiteenlopende gemeenschappen, rituelen en tradities. De tentoonstelling is van 10 oktober 2026 t/m 29 augustus 2027 te zien in het Princessehof in Leeuwarden. Het tentoonstellingsontwerp is in handen van Tatyana van Walsum, met grafisch ontwerp door Studio Marline Bakker.

Koloniaal verleden
Het verhaal van koffie in Nederland is breed. Om ook ruimte te bieden aan de vaak onderbelichte kant van de koloniale koffiegeschiedenis, heeft het keramiekmuseum het Nationaal Slavernijmuseum uitgenodigd als samenwerkingspartner. Zo zijn onder meer kostbare serviezen van plantage-eigenaren en diverse scheepsvondsten te zien, waaronder koffiebonen uit WIC-schip ’t Hart. Ook wordt zichtbaar hoe het harde leven op de plantages lange tijd werd verbloemd door ideaalbeelden van tropische natuur en vrolijke ‘arbeiders’ op koffieserviezen en -verpakkingen – en hoe dat nog steeds de beeldvorming in reclame-uitingen beïnvloedt. Daarnaast wordt stilgestaan bij de ervaringen van vrouwen, die een cruciale rol speelden in de koffieteelt, maar ook in het doorgeven van taal, kennis en tradities en het vechten voor vrijheden. Met deze verhalen word je uitgenodigd om met een andere blik naar je alledaagse kopje koffie te kijken.

Boek
Wil je je nog verder onderdompelen in de wereld van koffie? Bij de tentoonstelling verschijnt het rijk geïllustreerde boek Koffie? Een Nederlandse geschiedenis met verrassende verhalen achter onze dagelijkse kop koffie, geschreven door Denise Campbell en Laura Smeets en uitgegeven door WBooks. Het boek vertelt over de Nederlandse koloniale koffiehandel en het leed dat dit veroorzaakte, maar ook over een geliefd sociaal ritueel, met trots geserveerd in het mooiste servies. Het boek bevat bijdragen van het Nationaal Slavernijmuseum, Amsterdam Museum, Hortus Botanicus Amsterdam, Centre Céramique-Maastricht Museum, Museum Kaapskil, Museum Joure, Museum Prinsenhof Delft, Groninger Museum, Het Nationaal Archief, Koninklijke Verzamelingen, Rijksmuseum Amsterdam, Batavialand, Het Scheepvaartmuseum, Huis van het boek en het Heritage Center van Douwe Egberts. De publicatie is vanaf 10 oktober te koop in de Museumshop en via princessehof.nl/webshop.

De tentoonstelling wordt mede mogelijk gemaakt door Gemeente Leeuwarden, het Cultuurfonds (mede dankzij haar fondsen op naam Angela E. en het Blauwe Baan Fonds), Cultuurfonds Stichting Parkeergarages, Leeuwarder Ondernemersfonds, Stichting Het Nieuwe Stadsweeshuis, Stichting Old Burger Weeshuis, Stichting Sint Anthony Gasthuis en het Nationaal Slavernijmuseum.

Voor de tentoonstelling werkt het Princessehof verder samen met het Amsterdam Museum, Hortus Botanicus Amsterdam, Museum Joure, Rijksmuseum Meermanno en Centre Céramique.

Partners van het Princessehof: Ottema-Kingma Stichting, Vereniging van Vrienden Keramiekmuseum Princessehof en Club Céramique.

Keramiekmuseum Princessehof wordt mede gefinancierd door het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en Gemeente Leeuwarden.

Campagnebeeld: Anne Claire de Breij.